گریز از دیکتاتوری نوشتار

نقدی از علیرضا بهنام

نگاهی به کتاب «ویرگول ها به کنار آمدنم آمده «تو» ببیند»

سروده آفاق شوهانی

در میان شاعران دهه هفتاد نام آفاق شوهانی را می توان در زمره آن دسته محسوب کرد که حضوری آرام اما پروزن داشته اند. این شاعر که از نخستین مجموعه خود با نام " تنهاتر از آغاز " دنیای شخصی خود را به مخاطب عرضه کرد، امروز در چهارمین دفتر شعرش نیز به همان مسیری که آغاز کرده بود وفادار مانده و از فراز و فرودهای دیگر شاعران هم نصل اش خود را برکنار نگه داشته است. دفتر "ویرگول ها..." از این منظر ادامه منطقی و پخته تر شده همان نوع شعرهایی است که شوهانی را با آنها می شناسیم.  شعرهای این دفتر را مانند هر شعر دیگری می توان با دو رویکرد ساختارگرا و تفسیری خواند و در هر کدام از این دو نوع خوانش به ویژگی هایی از این شعر دست یافت. در این مجال کوتاه تلاش خواهم کرد به اجمال از هر دو منظر این کتاب را مورد بررسی قرار دهم.

چنانچه خواسته باشیم از مدخل ساختارگرایی به شعرهای شوهانی در این کتاب ورود کنیم، شاهد شعرهایی خواهیم بود که در روابط نحوی زبان دخل و تصرف می کنند و با این کار برجستگی شاعرانه رویداد شعری را موکد می سازند. این نکته از سطری که عنوان کتاب را می سازد آغاز شده و به بعضی شعرها تسری می یابد. مثلا در شعری از این کتاب فضای مجازی به این شکل اجرا شده است:

رفتنم می رود که بنویسد

زدم آتش یک تار نزن هی هی هی تا بگویم

جن بو داده همین با کلمه

تاریک زدم تار صفحه از تو گم

(ص 30 )

چنان که مشخص است در این پاره از شعر فرمولی مبتنی بر حذف ادات ربط و بعضی از افعال فضای وهمی مورد نظر شاعر را القا می کند. نکته اساسی اینجاست که شاعر اجازه نمی دهد این فرمول شعرساز چنان ملکه ذهنش شود که او را از آفریدن فرم های تازه باز بدارد. تنها سطرهایی از کتاب به ضرورت فضاسازی و یا ایجاد برجسته سازی شاعرانه که خود نزد ساختارگرایان صناعتی به شمار می رود با این منطق زبانی نوشته شده است.